Hava kanalı hattına doğrudan bağlanan bu fanlar, egzoz ve taze hava sirkülasyonunu sağlayan ana ekipmandır. Ancak "kanal tipi fan" tek bir ürün değil, çalışma mantığı birbirinden farklı iki ailenin ortak adıdır: aksiyel ve radyal. Doğru seçim, sistemin verimini olduğu kadar enerji maliyetini de belirler.

Aşağıda, Havalandırma Pazarı olarak sahada sık karşılaştığımız kanal tipi fan seçim hatalarını ve iki tip arasındaki farkı, karar verirken esas alınması gereken teknik kriterlerle birlikte özetledik.

Kanal tipi fan nedir, nerede kullanılır?

Kanal tipi fanlar, hava kanalının hattı üzerine seri olarak bağlanır ve havayı kanal boyunca taşır. Kompakt gövdeleri sayesinde asma tavan içi gibi dar hacimlere gizlenebilir; susturucu ile birlikte konfor tesisatlarında sessizce çalışır. Otopark egzozu, mutfak ve WC havalandırması, ofis ve AVM iklimlendirmesi, üretim holü ve depo havalandırması bu fanların tipik kullanım alanlarıdır.

Gövde biçimine göre yuvarlak ve dikdörtgen; motor konumuna göre içten ve dıştan motorlu; ortam koşuluna göre standart ve exproof modeller bulunur. Ancak asıl belirleyici ayrım, fanın havayı hangi prensiple hareket ettirdiğidir — aksiyel mi, radyal mı.

Aksiyel kanal tipi fanlar: yüksek debi, düşük direnç

Aksiyel fanlarda hava, motor miline paralel olarak akar; pervane havayı ittiği yöne doğrudan gönderir. Bu yapı, yüksek hava debisini düşük basınçta taşımak için idealdir.

Kanal hattının kısa olduğu, dirsek ve direncin az olduğu sistemlerde aksiyel kanal tipi fan hem yeterli hem ekonomiktir. Otopark egzozu, depo ve genel ortam havalandırması, soğutma kuleleri bu gruba girer. Duman tahliye senaryolarında ise yüksek sıcaklığa dayanıklı F300 sınıfı aksiyel modeller kullanılır.

Çap ve debi değerleriyle listelenen aksiyel fan modelleri, alüminyum ve plastik kanatlı seçeneklerle birlikte F300 duman egzoz tiplerini de kapsar.

Radyal (salyangoz) kanal tipi fanlar: yüksek basınç

Radyal fanlarda hava çarka eksenel girer, 90 derece dönerek çevresel yönde atılır. Salyangoz gövde bu dönüşü basınca çevirir. Bu nedenle radyal fanlar, sistemde yüksek direnç olduğunda havayı taşımaya devam edebilir.

Uzun kanal hatları, çok katlı bina şaftları, yüksek verimli filtre bulunan sistemler ve toz-talaş emiş hatları radyal fan gerektirir. Geriye eğik kanatlı tipler enerji verimliliğinde, öne eğik kanatlı tipler kompakt boyutta avantaj sağlar. Aksiyel bir fan bu koşullarda debisini hızla kaybederken, radyal fan basıncı yenerek havayı hedefe ulaştırır.

Karar noktası: statik basınç

Aksiyel ile radyal arasındaki seçim, tek bir değere bakılarak yapılır: sistemin statik basıncı (Pa). Kanal kataloğunda yazan debi, sıfır dirençte ölçülen değerdir. Gerçek sistemde kanal uzunluğu, dirsekler, menfez basınç kaybı ve filtre direnci bu değeri düşürür.

Toplam basınç kaybı düşükse aksiyel fan yeterlidir. Basınç kaybı yükseldikçe aksiyel fanın debisi hızla düşer ve radyal fan devreye girer. Performans eğrisi üzerinde çalışma noktası belirlenmeden yapılan seçim, sahada neredeyse her zaman yetersiz hava ile sonuçlanır. Bu yüzden fan seçimi debiyle başlamaz, basınç hesabıyla başlar.

Kanal tipi fan modelleri arasındaki teknik ayrımlar

Aksiyel–radyal ayrımının yanında, kanal tipi fan seçerken şu alt tipler de değerlendirilir:

• Yuvarlak gövde: Spiral ve yuvarlak kanallara uyumlu, kompakt. Küçük ve orta debili hatlarda montaj kolaylığı sağlar.
• Dikdörtgen gövde: Yüksek debili dikdörtgen kanallar için; büyük sistemlerde tercih edilir.
• Dıştan motorlu: Motor hava akımının dışında kalır. Yağlı, sıcak ve kirli hava emişinde motor ömrünü korur.
• Exproof (patlama korumalı): Yanıcı gaz, buhar veya toz bulunan ortamlarda ATEX kapsamında zorunludur.

Yuvarlak ve dikdörtgen gövde ile dıştan motorlu ve exproof seçeneklerin tamamı kanal tipi fan kategorisinde, debi ve çap değerleriyle birlikte listeleniyor.

Seçim öncesi netleştirilmesi gereken değerler

Hangi kanal tipi fanın uygun olduğuna karar vermeden önce şu değerlerin hesaplanmış olması gerekir:

• Hava debisi (m³/h): Mahal hacmi ve saatteki hava değişim sayısı üzerinden bulunur. Otopark, mutfak ve üretim holünde farklı katsayılar geçerlidir.
• Statik basınç (Pa): Kanal uzunluğu, dirsek sayısı, filtre ve menfez dirençleri toplanarak hesaplanır. Aksiyel–radyal kararını doğrudan bu değer belirler.
• Ses basınç seviyesi (dB(A)): Ofis, konaklama ve sağlık yapılarında belirleyicidir. Aynı debiyi düşük devirde sağlayan büyük çaplı fan genellikle daha sessizdir.
• Ortam koşulu: Sıcaklık, nem, patlayıcı gaz veya toz varlığı gövde malzemesini ve koruma sınıfını değiştirir.

Üreticiyle doğrudan çalışmanın farkı

Kanal tipi fan seçimi teknik bir karardır ve çoğu zaman projeye özel değerlendirme gerektirir. Üründe çap, debi, kanat tipi veya koruma sınıfı değişikliği gerektiğinde, kararın üretim hattında verilmesi hem süreyi kısaltır hem hata payını azaltır. Havalandırma Pazarı üzerinden listelenen tüm fan grupları, teknik değerleri ve KDV dahil fiyatlarıyla birlikte incelenebilir; proje bazlı ihtiyaçlar için teklif talebi oluşturulabilir.